Kerst op de grens van winter en lente

Het grote nadeel van een harddiskrecorder is dat je de mogelijkheid hebt om allerlei films op te nemen, waarvoor je op het moment van uitzenden geen tijd had. Omdat het opnameapparaat zo ontzettend veel capaciteit heeft, vult de harde schijf zich al snel met vele uren kijkplezier. Hierdoor kan het gebeuren dat je op de grens van de winter en de lente naar een kerstfilm kunt kijken. Dat deden wij gisteravond.

Kerst 1914: vijanden verbroederen. (c) Christian Carion (Joyeux Noël).

Joyeux Noël
De film in kwestie, was een heel bijzondere. Joyeux Noël, een film uit 2005, greep tijdens de 78ste Oscaruitreiking net naast de prijs voor beste buitenlandse film. De rolprent van regisseur Christian Carion gaat over de Eerste Wereldoorlog. Wij neutrale Nederlanders hebben over het algemeen niet zoveel met deze Grande Guerre. Hoe anders is het in de ons omringende landen! En hoe onterecht is het dat wij er in het algemeen zo weinig mee hebben. De Eerste Wereldoorlog is immers één van de belangrijkste oorzaken voor het uitbreken van nummer twee, waar we dan weer wel een band mee hebben.

Jongemannenlevens verorberen
Hoe dan ook: Joyeux Noël gaat dus over de Eerste Wereldoorlog, Het op ware gebeurtenissen gebaseerde verhaal speelt zich af tijdens de feestdagen van het eerste oorlogsjaar. Ergens in de buurt van het Noord-Franse Lens liggen Schotten, Fransen en Duitsers in de loopgraven naar elkaar te turen. De oorlogsmachine is op gang gekomen en draait warm om in een korte tijd zo veel mogelijk jongemannenlevens te verorberen. Joyeux Noël volgt in feite zes personen: de Schotse luitenant Gordon, de Franse luitenant Audebert, de Duits-joodse luitenant Horstmayer, de Schotse geestelijke en ambulancier Palmer en operasterren uit Duitsland en Denemarken, Nikolaus Sprink en Anna Sørensen.

Bloedbad zonder terreinwinst
Een paar dagen voor Kerstmis 1914 vallen de Schotten en Fransen de Duitse loopgraven aan. De aanval loopt uit op een bloedbad. Geen van de partijen kan terreinwinst boeken. Dan wordt het 24 december 1914. De soldaten in de drie verschillende loopgraven maken zich op voor een bizar kerstfeest. De Schotten beginnen – onder begeleiding van doedelzakmuziek – melancholische liederen te zingen. Daarna neemt operaster en gefreiter Sprink het over. Terwijl hij Stille Nacht zingt, valt de Schotse doedelzakspeler hem bij. Sprink beantwoordt deze spontane actie door een kleine kerstboom richting de Schotten te brengen, terwijl hij het stemmige Adeste Fideles zingt. Alle mannen worden hierdoor geraakt.

Kerstmis in niemandsland. (c) Christian Carion (Joyeux Noël).

Joyeux Noël, Frohe Weihnachten en Merry Christmas
De drie luitenanten komen hun loopgraven uit en komen een tijdelijke wapenstilstand overeen. Daarna klimmen de manschappen uit de loopgraven. Er wordt champagne gedronken en chocolade gegeten en over en weer klinkt het Joyeux Noël, Frohe Weihnachten en Merry Christmas. Ook wordt er op het slagveld een kerstnachtmis gehouden. Alle partijen zien in dat ze veel meer op elkaar lijken dan de propagandamachine in de afzonderlijke thuislanden deed geloven. Op eerste kerstdag drinken de officieren samen koffie. Dan spreken ze af dat ze alle slachtoffers zullen begraven op de dag dat Christus werd geboren. Daarna volgt een potje voetbal en kaarten. De vijanden verbroederen zelfs zo zeer, dat ze elkaar in bescherming nemen als er artillerieaanvallen volgen.

Verbroedering wordt gestraft
De verbroedering tussen de strijdende partijen wordt na Kerstmis gestraft door de legerleiding. Er wordt opnieuw haat gezaaid door degenen die zelf niet in de loopgraven hoeven te vechten. Toch gloort er hoop als de Duitse soldaten – voor straf op weg naar het Oostfront – massaal het Schotse lied ‘I’m Dreaming Of Home’ gaan neuriën.

De verbroedering wordt gestraft. (c) Christian Carion (Joyeux Noël).

Drietalige film
Joyeux Noël is een drietalige (!) film die je niet onberoerd laat. En desolaat landschap, warme vriendschap en prachtrollen door Dany Boon (bekend van: Bienvenue chez le Ch’tis, Micmacs à tire-larigot), Daniel Brühl (bekend van: Good Bye Lenin, The Bourne Ultimatum), Gary Lewis (bekend van: Billy Elliot, Gangs of New York), Diane Krüger (bekend van: Inglourious Basterds, National Treasure) en Guillaume Canet (bekend van: The Beach, Jeux d’enfants). Als je de kans hebt om ‘m te zien: doen!

Joyeux Noël is gebaseerd op waargebeurde verhalen

Hoe zat het werkelijk?
En hoe zat het dan werkelijk? Tijdens het eerste oorlogsjaar van de Eerste Wereldoorlog zijn tijdens de feestdagen op meerdere plekken aan het front gebeurtenissen voorgevallen, die lijken op hetgeen in deze film wordt geportretteerd. Zo schreef een Britse soldaat het volgende naar huis:

“This will be the most memorable Christmas I’ve ever spent or likely to spend: since about tea time yesterday I don’t think there has been a shot fired on either side up to now. Last night turned a very clear frost moonlight night, so soon after dusk we had some decent fires going and had a few carols and songs. The Germans commenced by placing lights all along the edge of their trenches and coming over to us wishing us a Happy Christmas. They also gave us a few songs, so we had quite a social party. Several of them can speak English very well so we had a few conversations. Some of our chaps went to over to their lines. We can hardly believe that we’ve been firing at them for the last week or two—it all seems so strange. At present its freezing hard and everything is covered with ice…”