Octave, de onbekende soldaat

Voor veel soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog was sneuvelen niet het ergste wat ze kon overkomen. Heel veel strijders zagen dat als onvermijdelijk beroepsrisico. Ze waren echter als de dood om vermist te raken. Vermissing stond gelijk aan verlating, onbekendheid, totale ontreddering en anonimiteit. Het was een groot vraagteken dat continu als een spreekwoordelijk zwaard van Damocles boven ieders hoofd hing. De onbekende soldaat weet als geen ander hoe het is om vermist te zijn. In de realiteit en in je eigen gedachten.

Franse soldaten (poilu's) op weg naar huis.

Franse soldaten (poilu's) op weg naar huis.

Een dolend leven
Tijdens de Grote Oorlog sneuvelden alleen al aan Franse kant naar schatting ruim 1,4 miljoen mannen. Van ruim 250.000 van deze soldaten is het lichaam nooit teruggevonden of geïdentificeerd. Of ze gesneuveld zijn, is dus niet zeker. Voor hetzelfde geld zijn ze vermist en hebben ze een dolend leven geleid. Op 1 februari van het laatste oorlogsjaar kwamen inwoners van Lyon een soldaat tegen. Het bleek de onbekende soldaat te zijn. Hij liep moederziel alleen op het perron van het station van deze Zuid-Franse stad aan de Rhône. De man wist niet precies wie hij was. Evenmin wist hij waar hij was. Spreken kon hij aanvankelijk niet. Er kwam slechts een vaag gemompel uit. De man leed aan shock-in-optima-forma.

Deze soldaat werd op 1 februari 1918 aangetroffen op het station van Lyon.

Deze soldaat werd op 1 februari 1918 aangetroffen op het station van Lyon.

Zwaar getraumatiseerde Franse poilu’s
De militair mompelde dat hij ‘Anthelme Mangin’ heette. Dat was in ieder geval wat werd opgeschreven. Hij bleek onderdeel te zijn van 65 zwaar getraumatiseerde Franse poilu’s die door de Duitsers waren teruggestuurd naar hun vaderland. Helaas voor de man in kwestie was hij al zijn papieren (inclusief zijn militaire indentificatiebewijs) kwijt. Nog meer helaas was de man, die aan zwaar geheugenverlies leed, ernstig van het padje af. Hij zag de wereld en de hemel écht aan voor een doedelzak. Omdat zijn papieren ontbraken, bleef de soldaat vermist, terwijl hij toch gevonden was. Als een soort van levende dode in een schimmenwereld tussen oorlog en vrede werd hij opgevangen, onderzocht en behandeld.

Foto's in de kranten zorgden voor een golf aan reacties. Bron: In Europa.

Foto's in de kranten zorgden voor een golf aan reacties. Bron: In Europa.

Instituten en tehuizen
Zijn behandeling zorgde niet voor veel verbetering. Ruim twintig jaar lang zat Anthelme in allerlei instituten en tehuizen. In de jaren twintig kwamen slimmeriken op het idee om zijn foto in de kranten te zetten om zo eventuele familieleden op te sporen. Dit zorgde voor een golf aan reacties. Driehonderd families zagen in de onbekende soldaat hun vader, broer, neef, man of zwager. Iedere familie met zo’n claim werd in contact gebracht met de onbekende soldaat. En elke bijeenkomst liep uit op een drama. Pas in 1937 werd de onbekende soldaat officieel geïdentificeerd aan de hand van Duitse archiefstukken. De rechter stelde zijn identiteit vast: hij heette geen ‘Athelme Mangin’, maar Octave Monjoin.

Ottomaanse ambassade
Voordat hij onder de wapenen was geroepen had Octave op de Ottomaanse ambassade in Londen gewerkt. Ook was hij nog een tijdje ober geweest. Toen werd het 1914 en deed hij zijn burgerplicht aan het Westfront. Al in de eerste oorlogsmaand raakte hij gewond en werd hij krijgsgevangen genomen door de Duitsers. De oorzaak van zijn geheugenverlies blijft een raadsel. Het kan een vorm van posttraumatische stressstoornis zijn als gevolg van de gevechtshandelingen of als gevolg van zijn krijgsgevangenschap.

Mangin? Monjoin? Zijn identiteit is nooit voor honderd procent vastgesteld.

Mangin? Monjoin? Zijn identiteit is nooit voor honderd procent vastgesteld.

Terug naar Saint-Maur sur Indre
De psychiaters dachten dat het – in het kader van zijn genezingsproces – een goed idee was om Octave terug te brengen naar zijn waarschijnlijke geboorteplaats. Eenmaal aangekomen in Saint-Maur sur Indre begon het hem een beetje te dagen. Hij herkende het dorp, de cafés, de kerk en zijn geboortehuis. Helaas wist hij niet wie de man was die de deur van zijn thuis opende. Tegen die man – zijn waarschijnlijke vader – vertelde hij wel dat het hem was opgevallen dat de kerk was veranderd.

DNA-onderzoek
Octave werd na deze test weer mee teruggenomen naar het psychiatrisch ziekenhuis. De zaak was niet opgelost. Het was hoogstwaarschijnlijk dat de onbekende soldaat Octave Monjoin was, maar helemaal honderd procent zeker was dit niet. Deze onzekerheid werd gevoed door tal van claims die andere families hadden gelegd op de verdwaasde poilu. De zaak Monjoin werd nooit helemaal opgelost. Octave bleef opgenomen in een psychiatrische instelling. Hij overleed uiteindelijk door ondervoeding en verwaarlozing op 10 september 1942. Nog tot op de dag van vandaag zijn er families die de identiteit van Octave Monjoin betwisten. Het is niet uitgesloten dat het stoffelijk overschot wordt opgegraven voor DNA-onderzoek. De Eerste Wereldoorlog is dus nog lang niet afgelopen.

Meer weten?
Meer weten over deze levende onbekende soldaat? Historicus en Eerste-Wereldoorlogkenner Jean-Yves Le Naour schreef er een boek over: ‘Le soldat inconnu vivant‘. Geert Mak besteedde in zijn onvolprezen televisiedocumentaireserie In Europa ook aandacht aan deze onbekende soldaat: In Europa: 1916 – De Somme.

Eén reactie op “Octave, de onbekende soldaat

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s