Dieren onder de wielen

De naam van de website is duidelijk: Dieren onder de wielen. Op deze bijzondere Belgische website kan iedereen doorgeven of er een nieuw verkeersslachtoffer is gevallen. Met in totaal meer dan 150.000 kilometer is België een erg ‘wegendicht’ landje. Omdat de wegen intensief worden gebruikt (en van belabberde kwaliteit zijn) vallen er ook veel slachtoffers. Vooral de dieren moeten het ontgelden.

Deze beren rijd je niet zo maar aan.

Vier miljoen slachtoffers
Schattingen gaan er vanuit dat op jaarbasis ongeveer vier miljoen grotere wilde dieren de dood vinden op en om de Belgische wegen. Het departement Leefmilieu, Natuur en Energie (LNE) van de Vlaamse overheid, Natuurpunt en Vogelbescherming Vlaanderen vonden dat de maat vol was. Er moest actie worden ondernomen. Dus zetten deze drie het project ‘Dieren onder de wielen’ op. Door eerst beter in kaart te brengen hoe veel faunaslachtoffers er vallen, welke soorten ‘verkeersgevoelig’ zijn en waar de belangrijkste knelpunten liggen, kunnen daarna gerichte verbeteracties worden bedacht.

Je ziet deze dieren aarzelen voordat ze gaan oversteken.

Verkeersslachtoffer Top-10
Het project staat of valt bij de medewerking van de verkeersdeelnemers. Zij worden opgeroepen hun waarnemingen door te geven. Momenteel is er al een ‘Verkeersslachtoffer Top-10′. De ongekroonde koning van de verkeersslachtoffers is de egel. Die moest het tot op heden 1.245 bezuren. Met 501 doden staat de vos op twee, op de voet gevolgd door de bunzing. Nummers vier tot en met tien zijn achtereenvolgens: de pad, de steenmarter, de eekhoorn, de das, het konijn, de bruine rat en de haas. Wat mij opvalt, is dat er helemaal geen vogels in de Top-10 staan. Als we zo’n ‘hitparade’ in Nederland zouden samenstellen, dan stond de duif er zeker bij. Zeker de kamikazeduif, die er een vreemd genoegen in schept om net op het juiste moment op te vliegen. Soms haalt-ie dat juiste moment niet…

Gelukkig en veilig aan de overkant!

Kinderstoelenreclame

Pizzadoosreclame bestaat al een tijdje. Ook bierviltjes met wervende boodschappen zijn er ook. Net zoals winkelwagentjes met communicatie-uitingen. En wat gedacht van fraai bedrukte dekjes om je fietszadel droog te houden? Werkelijk overal sta je bloot aan het beïnvloedingsmechanisme van slimme marketeers en reclamebaasjes. Binnenkort hebben ze er een nieuw communicatiemiddel bij: de kinderstoel! Het is nog net geen reclame in de wieg, maar het scheelt niet veel.

De Feedaway is een vouwbare kinderstoel. (c) Belkiz.

Heel bijzonder exemplaar
Het Australische bedrijf Belkiz komt rond 18 december a.s. met een heel bijzonder exemplaar op de markt: een opvouwbare, bedrukbare, kartonnen (dus herbruikbaar en ecovriendelijk!) kinderstoel. Het ding heet de ‘Feedaway’. Ontwerper Betul Madakbas van Belkiz vindt het een ideaal mobiel meubelstuk voor weekeindjes weg, vakantie en picknicks. Het komt volgens haar ook van pas als je met je kindje ergens op bezoek bent.

De Feedaway opzetten is kinderspel. (c) Belkiz.

Slimme horeca
De horeca kan natuurlijk ook heel slim gebruik maken van de opvouwbare kinderstoel. De Feedaway is namelijk compacter dan de normale kinderstoelen. En na de maaltijd mag-ie gewoon mee naar huis. Als een soort van Happy Mealverpakking, maar dan zonder het obligate cadeautje van plastic. De Feedaway schijnt erg sterk en tegelijkertijd lichtgewicht te zijn. De kinderstoel wordt gemaakt van recyclekarton. Het in elkaar zetten is kinderspel. Je kunt ‘m een keer of dertig opzetten en uit elkaar halen. Kinderen tot een jaar of twee passen er met gemak in. Er is wel een gewichtslimiet van twintig kilo.

Kinderen hebben het best naar hun zin in de Feedaway. (c) Belkiz.

Ook in Nederland?
Of de Feedaway ook in Nederland verkocht gaat worden, is onbekend. Mocht dat het geval zijn, dan worden de Feedaways ook in Nederland gefabriceerd. Op die manier wil de ontwerper de ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden. Wat de vouwstoel kost? In Australië is-ie straks te koop voor een euro of 25.

Fietsen om televisie te kijken

Een vinding uit de oude doos, maar dan opgepoetst. Die gedachte schoot door me heen toen ik de ‘nieuwe’ Pedal-A-Watt zag. De zoektocht van de mens naar schone en vernieuwbare energie is weer eens bij de fiets uitgekomen. Hang je vélo in de Pedal-A-Watt, trap er als een gek ventje op los, laat een soort van dynamo meelopen en zie daar: elektriciteit! Met elke trapbeweging produceer je stroom. En je krijgt er tegelijkertijd een goede conditie van. Omdat je het er ook warm van krijgt, gaat ook je gasrekening voor de verwarming omlaag!

Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog werd er met een fiets elektriciteit geproduceerd.

De oude fiets van opa
In de Tweede Wereldoorlog kenden ze het principe van de Pedal-A-Watt ook al. In die tijd werd zoon- of dochterlief op de oude fiets van opa gezet (denk aan de blokken op de pedalen!). De dynamo werd op de band gezet en fietsen maar! Via een stroomdraadje was de dynamo verbonden met een klein peertje aan het plafond. Elke trapbeweging zorgde voor een flikkerend lichtje. Zo werd het ’s avonds in oorlogstijd toch een beetje licht. Als zoon- of dochterlief moe werd, trad onmiddellijk de duisternis is.

De Pedal-A-Watt is te bestellen in de Verenigde Staten. (c) Convergence Technologies.

Twee uur fietsen, twee uur televisie
De Pedal-A-Watt van het Amerikaanse Convergence Technologies wijkt in dit laatste af van zijn voorganger. De met fietsen opgewekte elektriciteit kun je namelijk opslaan in een zogenoemd ‘power pack’. Deze accu geeft op het moment dat de gebruiker het wil zijn stroom af. Een uurtje fietsen zorgt er zo voor dat je acht uur lang een lampje kunt laten branden. Twee uur in de pedalen staat gelijk aan twee uur televisie. In die tijd kun je er ook voor zorgen dat je laptop twintig uur zonder netspanning kan functioneren. Je kunt er trouwens ook voor kiezen om – precies zoals in de oorlog – de energie meteen te gebruiken om een elektrisch apparaat aan te drijven.

In een oogwenk
Vrijwel elke fiets is geschikt om te gebruiken in combinatie met de Pedal-A-Watt. Je zet je tweewieler in een oogwenk in de standaard. En daarna kun je jezelf al in het zweet gaan werken. O ja, de Pedal-A-Watt is niet goedkoop. Je kunt ‘m bestellen in de Verenigde Staten. Inclusief transportkosten en een accu komt het ding op zo’n vijfhonderd euro.

De grijze haren van Lucky

Krijgen schapen ook grijze haren als ze een gezegende leeftijd bereiken? We hadden het Lucky moeten vragen. Die zou het écht wel hebben geweten. Maar – snik – Lucky is niet meer. Haar levensgeluk is uitgeblust. Na ruim 23 jaar blaten en mekkeren! Een recordhittegolf werd het oudste schaap ter wereld fataal. De ooi uit Lake Bolac in de buurt van Melbourne in Australië werd bijna een kwart eeuw geleden verstoten door haar moeder. Boerin Delrea Westgarth voedde het toenmalige lammetje toen eigenhandig met de fles totdat het beestje de graasgerechtigde leeftijd bereikte.

Lucky (midden) met haar bazin. (c) AFP/Herald Sun.

Blaten naar de herdershonden
Lucky – wat een toepasselijke naam voor een schaap dat twee keer zo oud wordt als een normaal wollig boerderijdier – stond sinds 2007 als recordhouder in het Guinness Book of World Records. In de 23 jaar en zes maanden van ooi Lucky (een kruising tussen een Polwarthschaap en een Dorchesterschaap) bracht ze 35 nakomelingen ter wereld. Ze schepte er een vreemd genoegen in om aan het hek gaan staan blaten. Haar bazin verklaarde dat ze dat deed om de herdershonden te pesten. Het ging de laatste maanden nog steeds erg goed met oma-ooi. Totdat het dier last begon te krijgen van de hittegolf die de Australische staat Victoria al een tijd plaagt. Lucky kreeg last van opvliegers en zakte in elkaar. Ze is nog heel even verzorgd in een schuurtje waar ter verkoeling airco’s waren geplaatst. Maar het mocht niet baten. Lucky – artritispatiënt en dringend toe aan een kunstgebitje – blies haar laatste adem uit. Boerin Westgarth begroef de ooi onder haar lievelingsnectarineboom, bij het hek. De boerin en haar man Frank zijn bedroefd én opgelucht nu Lucky het tijdelijke voor het eeuwige heeft ingewisseld. Het verzorgen van het bejaarde schaap werd bijna een fulltime baan voor de twee agrariërs-op-leeftijd.

Sinterklaas, een middeleeuwse superheld

Als de Goedheiligman anno 2009 zou hebben geleefd, dan stond de oude baas zeker bovenaan in de Quote500. In vroeger tijden was de gulle gever al megapopulair. Als heilige stond hij eeuwenlang met stip op de tweede plek. Maria was namelijk de absolute nummer één. Zelfs in de tegenwoordige tijd is de Sint ontzettend populair. En dat ondanks het oprukkende geweld van de kerstman. Sinterklaas is in dit Jaar van de Traditie zelfs gekozen tot de belangrijkste traditie van Nederland. Heel binnenkort is het zo ver: dan breekt het ‘heerlijk avondje’ weer aan. Het is nu écht aftellen.

De intocht van Sint-Nicolaas. Bron: Jan Schenkman, 'Sint-Nikolaas en zijn knecht', (Amsterdam 1850) - www.dbnl.nl.

Appeltjes van oranje
Over Sint-Nicolaas bestaan veel verhalen. Onderwijzer Jan Schenkman zorgde er in de negentiende eeuw voor dat wij Sinterklaas vieren op de manier zoals we dat nu doen. Hij verzon de Zwarte Pieten, de stoomboot en de appeltjes van oranje. Hij bedacht ook dat de Sint uit Spanje moest komen, dat rijmde namelijk goed op het oranje van die appeltjes. Schenkman kwam ook met een oplossing voor het vertrek van de Sint na 6 december: de heilige zou per stoomtrein – in de tijd van Schenkman erg nieuw en modern – terugreizen naar Spanje.

Sinterklaas en Zwarte Piet. Bron: Jan Schenkman, 'Sint-Nikolaas en zijn knecht', (Amsterdam 1850) - www.dbnl.nl.

Nicolaas van Myra
Wat de Sint in Spanje moest gaan doen, is overigens onbekend. De Sint die wij met z’n allen kennen, heeft immers niets te maken met Spanje. Nicolaas van Myra – zoals Sinterklaas officieel heet – komt van origine uit Klein-Azië, het tegenwoordige Turkije. Hij werd ergens in de derde eeuw na Christus geboren. En hij overleed op 6 december 343. Ons Sinterklaasfeest wordt dus officieel gevierd op de sterfdag van Nicolaas. Later zijn we dit de naamdag van Sint-Nicolaas gaan noemen. Heel waarschijnlijk werd voor het overlijden van Nicolaas al een Germaans offerfeest gehouden. Dit cadeautjesgeeffeest moest voor voorspoed in het nieuwe jaar zorgen. Elementen van dit feest zijn nu nog steeds terug te zien in ons Sinterklaasfeest.

Botjes naar Bari
Het graf van Nicolaas kun je nog steeds zien in het Turkse Demre. De bisschop ligt er echter niet meer begraven. In verband met de steeds verder oprukkende islam en de daarmee samenhangende spanningen rondom de kruistochten in de elfde eeuw zijn de botjes van de bisschop door Italiaanse zeelieden naar Bari gebracht. De zeelui waren erg bang dat de islamieten het graf van de megapopulaire heilige zouden vernietigen. De botten van Nicolaas werden in Bari begraven. Rondom dit graf is een kerk gebouwd: de basiliek van Sint-Nicolaas.

Gevaarlijke capriolen op het dak. Bron: Jan Schenkman, 'Sint-Nikolaas en zijn knecht', (Amsterdam 1850) - www.dbnl.nl.

Wonderbaarlijke verhalen
Met de komst van de botten van de Sint naar het Europese vasteland kwamen ook de vele wonderbaarlijke verhalen over. Deze verhalen werden mondeling overgeleverd. In de loop der eeuwen zijn ze aangepast, gewijzigd, aangedikt en aangevuld. De verhalen vertellen over een kleine Nicolaas die al vanaf zijn geboorte wonderen verrichtte. Zo kon de Sint direct na zijn geboorte rechtop in zijn badje staan, de handen ten hemel geheven. Verder wilde hij op vastendagen niet van zijn moeders borst drinken.

Jongetjes in het pekelvat
De heilige-in-spe werd priester en later bisschop. Hij zegende een zeeman die hem wilde bedriegen, hij redde zeelieden in de storm, zorgde er voor dat de drie dochters van een arm edelman niet tot de prostitutie werden gedwongen door hen een bruidsschat (een gouden bol) te geven en voorkwam een hongersnood door zakken met graan te vermenigvuldigen in de haven van Myra. Het meest bekend is echter de legende van de drie jongetjes in het pekelvat. De drie knapen werden door een herbergier vermoord, in stukken gesneden en in een pekelton gestopt. Nicolaas krijgt het vlees in handen en brengt de drie op een miraculeuze manier weer tot leven. Door dit wonder werden de herbergier en zijn vrouw meteen bekeerd.

De Sint strooit met lekkere snoepjes. Bron: Jan Schenkman, 'Sint-Nikolaas en zijn knecht', (Amsterdam 1850) - www.dbnl.nl.

Vikingschepen en pelgrims
De kruistochten zorgden er voor dat de Nicolaasverhalen van Oost naar West en van West naar Oost gingen. Er werden allerlei zaken aan toegevoegd. Sinterklaas werd steeds meer een superheld. De Sinterklaasverhalen kwamen uiteindelijk voornamelijk via Vikingschepen en via pelgrims naar het Heilige Land terecht in het Noorden en Westen van Europa. Daar had weer een vermenging plaats met lokale, Germaanse legenden en verhalen van oppergod Odin of Wodan met zijn magische paard Sleipnir. Vooral de banketletter, de pepernoten, het paard en de roe hebben we aan deze Germaanse god te danken. Door alle verhalen bij elkaar te scharen onder de vlag van Sint-Nicolaas, ontstond in feite een feest met Christelijke, Oostelijke en Germaanse invloeden. Nicolaas bereikte hierdoor de absolute sterrenstatus.

Sint in de ban
Het feest werd vanaf de vroege Middeleeuwen gevierd. Al in 1360 zie je dat er voor het eerst schoentjes worden gezet. Dat gebeurde in Dordrecht. Toen was het al een kinderfeest. De feestdag ontwikkelde zich op een rustige manier tot aan de reformatie. De protestanten hadden niet veel op met die populaire en katholieke Nicolaas. De Sint werd in de ban gedaan. Voortaan was het verboden om in het openbaar aan Sinterklaas te doen. Het feest dook in de zestiende eeuw ondergronds. In huiselijke kring werd het nog wel gevierd, zelfs bij protestanten.

De Sint op bezoek in de klas. Bron: Jan Schenkman, 'Sint-Nikolaas en zijn knecht', (Amsterdam 1850) - www.dbnl.nl.

Kop boven het maaiveld
Tijdens de Franse Tijd – eind achttiende eeuw – stak Sinterklaas in het openbaar weer zijn kop boven het maaiveld uit. De katholieken mochten toen hun geloof weer in het openbaar vieren. De eerste helft van de negentiende eeuw verschilde niet veel in vieringen van de voorafgaande eeuwen. Pas rond 1850 veranderde de boel dankzij onderwijzer Schenkman. Hij schreef het boekje ‘Sint-Nicolaas en zijn knecht’ en legde hiermee de basis de manier waarop we nu met Sinterklaas omgaan. Zo bedacht hij bijvoorbeeld de intocht van Sinterklaas, terwijl er nog nooit een intocht was geweest. De eerste échte intocht vond pas plaats in 1888 in Venray. In 1934 wordt Sinterklaas voor het eerst in Amsterdam binnengehaald. De Sint werd toen begeleid door van de boot geplukte Surinamers die dienst deden als Zwarte Piet. Ook Zwarte Piet is een bedenksel van Schenkman. Nog steeds borduren we voort op de creatieve invallen van de onderwijzer uit de negentiende eeuw. Wèl zijn er allerlei commerciële zaken aan toegevoegd.

Niet met je eten spelen!

Als kind (en toen moeilijke eter) kreeg ik regelmatig van mijn ouders te horen dat ik niet met mijn eten mocht spelen. Met kinderlijk gemak zorgde ik er in mijn jonge jaren voor dat een gemiddelde zuurkoolstamppot (met jus) veranderde in een miniatuurvestingstad die geschikt was om te gebruiken met je Playmobils. Overigens was het resultaat met hutspot als bouwmateriaal ook verbluffend! Van een sinaasappelschil maakte ik van die gekke tanden (blijft leuk). Ook was ik – al in mijn kinderstoel – de bedenker van de aaardappelkroket. Hiervoor holde ik met een lepeltje een normale kroket uit. De krokante huls die overbleef, vulde ik daarna met frietjes. En zo ontstond een aardappelkroket! Oké, ik geef toe dat mijn ‘spielerei’ met mijn eten niet echt verheffend kan worden genoemd. De artiest die met de onderstaande voedingsmiddelen in de weer is geweest, produceert echter wel èchte kunst. Ik kwam deze foto’s toevallig tegen in één van de krochten van het wereldwijde web. Geniet ervan!

Blèh, blèh blèh, we lusten geen bloemkool!

Op een onbewoond ei-land...

Oké, hoe pak ik dit aan, zonder mijn kop te verliezen?

De wraak van het witte broodje.

Een ongemakkelijke waarheid

Manipulatie door wetenschap en politiek is een heet hangijzer. Aan alle kanten wordt er gewerkt aan het in de wereld helpen van ‘feiten’ die eigenlijk in het achterklap- en geruchtenstadium thuishoren. Dit wordt – bewust en onbewust – gedaan om de massa klaar te stomen voor één of ander doel. Mooie voorbeelden zijn de gekte rondom de H1N1-griep, de ‘noodzaak’ tot het invoeren van een kilometerheffing (die er overigens al bestaat, want je betaalt elke keer als je tankt), het langer doorwerken na je 65 (terwijl we nog steeds meer dan een miljoen inactieven hebben) en de nog steeds sombere berichten over de economische ‘crisis’.

Manipulatie is een heet hangijzer.

Gemasseerd
De massa wordt gemasseerd. Het is heel moeilijk om als scepticus tegengeluiden te laten horen. Die worden namelijk niet gepikt en onder het kleed van de ingebeelde waarheid geveegd. Soms wordt het gemanipuleer duidelijk. Een mooi voorbeeld is de schrikcampagne over de zure regen in de jaren tachtig van de vorige eeuw. De bossen zouden massaal sterven. Niet dus! De bossen zijn er nog. Wat wel verdween is de hele discussie over de zure regen. Die maakte plaats voor een nieuw spookbeeld: een opwarmende aarde! Allemaal de schuld van de mens zelf met zijn immer toenemende uitstoot van kooldioxide. Ook al is meermalen bewezen dat de aarde afkoelt en ook al is meermalen aangetoond dat kooldioxide een tegengesteld effect heeft (en zelfs nodig is om de fotosynthese bij planten en bomen op gang te houden, waardoor er mede zuurstof in onze atmosfeer komt), nog steeds wordt vastgeklampt aan het door de politiek vastgestelde doemscenario. Je hele leven wordt er door beïnvloed. Het is allemaal CO2 wat de klok slaat. Zeker na die rampenfilm van Al Gore.

Het toekomstbeeld van Al Gore.

Een échte ongemakkelijke waarheid
Dit weekeinde werd bekend dat er een échte ongemakkelijke waarheid is. Hackers zijn namelijk flink bezig geweest. Zij logden in op de systemen van een Brits onderzoeksinstituut over klimaatverandering. De whizzkids konden zo duizenden privé-mailtjes van topwetenschappers uit Amerika en Groot-Brittannië lezen. Ook hadden zij inzage in allerlei belangrijke documenten. Veel van deze informatie staat inmiddels op internet. Uit deze informatie blijkt, dat wetenschappers informatie over klimaatverandering hebben gemanipuleerd! De wetenschappers hebben het onder meer over een ‘trucje’ om informatie over temperaturen te manipuleren. Op die manier zouden ze temperatuurdalingen verbergen. In een ander bericht wordt ingegaan op het manipuleren van publicaties door sceptische klimaatwetenschappers. De betrapte wetenschappers hebben het ook over het in een VN-rapport persen van cijfers.

Geloof niet alles wat er wordt gezegd.

Heel anders vergaderen
Nu de feiten van deze ongemakkelijke waarheid bekend zijn, wordt het heel anders vergaderen tijdens de komende klimaattop in Kopenhagen. Of niet: de delegaties van 192 landen zullen wel weer boter op het hoofd hebben. Er zal flink worden gesomberd over de broeikasgasproblematiek. En natuurlijk worden er maatregelen voorgesteld. Alle media zullen er flink wat aandacht aan schenken. De waarheid die de hackers aan het licht hebben gebracht, zal in de marge van het nieuws verdwijnen.

De broeikasdiscussie èn de aarde zullen afkoelen, dat is zeker.

Een wereldbedreigend probleem
Over een jaar of twintig zullen we heel anders tegen de zaken aan kijken. Dan beseffen we dat we weer eens zijn beetgenomen door de wetenschap en de politiek. Tegen die tijd hebben we vast en zeker weer een heel andere wereldbedreigend probleem. Idee: de aarde wordt bedreigd door meteorieten. Er is een wereldomspannend verdedigingsschild nodig om ons tegen die buitenaardse dreiging te verweren. Als we dit niet doen, is de aarde gedoemd te imploderen door de vele inslagen van de meteorieten. De mens als soort zal verdwijnen. Er is actie nodig. Snelle actie! Dus voeren we een verdedigingsschildbelasting in!

Jim Morrison zag het goed, toen hij schreef: "Whoever controls the media, controls the mind."

Boemerangspeelgoed

Met de decembermaand voor de deur worden kinderen (en hun ouders) gebombardeerd met berichten over spannend speelgoed, vette games en coole consoles. Er is zo’n overdaad aan keuzemogelijkheden dat het opstellen van verlanglijstjes een nachtmerrie begint te worden. Producenten doen steeds meer hun best om de aandacht te trekken van de kleine consumenten. Heel soms zetten ze zelfs boemerangspeelgoed in met ‘oude-wijn-in-nieuwe-zakkenmarketing’.

Mickey zegt: koop mij! (c) Disney, Upper Deck International, Intertoys.

Uit de oude doos
Boemerangspeelgoed is geen speelgoed dat vanzelf bij je terugkeert hoe harder je het weggooit. Het is speelgoed uit de oude doos, dat weer terug is van weg geweest. De producent brengt het als een noviteit, maar als je in de geschiedenis duikt dan blijkt dat je te maken hebt met een opgepoetst oud stukkie speelgoed. Neem bijvoorbeeld de ‘interactieve’ pop die te koop is onder de noemer ‘Mickey zegt!’. Die pop wordt nu aangeboden als recent ontwikkeld. Milton Bradley (MB) kwam er echter al mee op de markt in 1989! Grote kans dus dat deze MB-Mickey (toen te koop als ‘Mickey Says’) nog op veel zolders is terug te vinden. De batterijen zullen nu onderhand wel uitgelopen zijn.

Fragment uit de handleiding van 'Mickey Says'. (c) Disney, MB.

Een pratende Mickey
Het was en is een pratende Mickey Mousepop die een kind opdrachten geeft. De kinderen moeten dan aan de slag met deze ‘educatieve’ commando’s. Mickey beoordeelt daarna hoe de kids het er vanaf brengen. Als  ze het goed doen krijgen ze punten als beloning. Grappig dat kinderen wel zouden luisteren naar een dood stuk speelgoed, terwijl ze in het dagelijks leven vaak Oostindisch doof worden als papa of mama hen een opdrachtje geven! Maar zoals zo vaak zal dit wel weer werken. Ik ben benieuwd in hoe veel huishoudens de Mickeypop in de schoen belandt.

De anatomie van Mickey in de handleiding uit 1989. (c) Disney, MB.

Haka, cibi, kailao en siva tau

Lezers van dit weblog weten dat ik iets heb met de haka. Vooral de haka die door de All Blacks wordt opgevoerd voor hun rugbywedstrijden kan mij bekoren. Dit is meestal de Ka Mate-haka. Vaak wordt gedacht dat de haka een oorlogsdans is. Niets is minder waar. Haka is een verzamelnaam voor een hele groep ceremoniële dansen van de Maori uit Nieuw-Zeeland.

Elke haka imponeert. (c) www.allblacks.com.

Contact met goden en voorvaderen
Met de haka proberen de Maori in contact te komen met de goden en voorvaderen. Ze voeren de haka regelmatig op bij een veelvoud aan gelegenheden. Zo zijn er haka’s om gasten te verwelkomen, ook bestaan er huwelijks-, geboorte- en begrafenishaka’s. Maar de meest bekende blijft toch wel de Haka van de All Blacks. De rugbyspelers uit Kiwiland gebruiken twee haka’s: de Ka Mate (= ik sterf) en de Kapa o Pango (= het team met de zwarte kleding aan).

De gitzwarte kiwi's gebruiken twee haka's. (c) www.allblacks.com.

Te Rauparaha op de vlucht
De Ka Mate is bedacht door Maorileider Te Rauparaha rond 1820. Hij sloeg toen op de vlucht voor een vijandige Maoristam. Tijdens het rennen riep hij regelmatig dat hij bijna dood ging: “Ka mate! Ka mate!” Toen Te Rauparaha weer in veilig gebied was, schreeuwde hij uit dat hij leefde: “Ka ora! Ka ora!”. Uiteindelijk bedacht hij de complete tekst van de haka en de daarbij behorende bewegingen. Elke haka bestaat uit een reeks gebaren.

Elke tegenstander is onder de indruk van de haka. (c) www.allblacks.com.

De zilveren varen
De Kapa o Pangohaka is van veel recenter datum dan de Ka Mate. De belangrijkste teksten en bewegingen van deze haka dateren uit de jaren twintig van de twintigste eeuw. In 2005 is deze haka echter afgestoft en gemoderniseerd. De tekst slaat veel meer op de rugbyspelers dan de tekst van de Ka Mate. Er wordt specifiek gesproken over de strijders in het zwart met de zilveren varen op de borst. De Kapa o Pango heeft wel gezorgd voor wat rumoer. Eén van de laatste bewegingen van de dans is een gebaar van de hand met gestrekte duim. Deze duim wordt over de keel gehaald. Tegenstanders van de Kapa o Pango verklaren dat de All Blacks hun opponenten de keel willen afsnijden. De All Blacks houden vol dat de duimbeweging moet zorgen voor goddelijke energie in de longen en moed in het hart. Het is bijzonder te constateren dat een rituele dans dus nog steeds kan leiden tot controverses!

De Ka Mate:

De Kapa o Pango (let op het duimgebaar!):

De knieën gebogen
Bij vrijwel elke haka staan de hakabeoefenaars (leuk woord voor Scrabble!) met hun knieën gebogen in een soort van spreidstand. Ze spannen al hun spieren en slaan op de gespannen spieren van de borst, de armen en de bovenbenen. Door middel van neertrekkende bewegingen proberen de Maori er voor te zorgen dat de kracht van de goden vanuit de hemel in hun lichaam trekt. Om extra imponerend over te komen, trekken ze allerlei expressieve gezichten. Het laten zien van het oogwit en een lange tong horen er vrijwel standaard bij.

Traditionele dansen
Overigens is het zo dat de haka niet alleen door de rugbyspelers van Nieuw-Zeeland wordt opgevoerd voor hun wedstrijden. Ook andere kiwisportteams gebruiken de haka. Ook de voetballers en de ijshockeyers zijn er erg bedreven in. Omdat er zo’n energie en uitstraling van de haka van Nieuw-Zeeland uitgaat, zijn ook andere landen in de regio hun traditionele dansen weer gaan gebruiken: Fiji (de ‘cibi’), Tonga (de ‘kailao’) en Samoa (de ‘siva tau’). De kippenvelmomenten die je van de haka krijgt, worden vermenigvuldigd als de All Blacks spelen tegen één van deze drie landen. Dan is het niet alleen een rugbywedstrijd, maar ook een dansstrijd!

Ook andere landen gaan hun traditionele dansen gebruiken:

Fiji – de cibi:

Tonga – de kailao:

Samoa – de siva tau:

Even struinen op het web levert trouwens leuk en imponerend beeldmateriaal op:

Tonga tegen Nieuw-Zeeland:

De konijnenhaka:

De peperkoekmannenhaka:

Peperkoekmannen tegen biscuitboys:

De spinnenhaka:

De koningin en de haka:

De camouflagechinees

Chinezen werken hard. Chinezen schreeuwen niet. Chinezen veroorzaken geen overlast. Chinezen vallen niet op. Dit soort (voor)oordelen hoor je vaker als het gaat om integratie in de Nederlandse samenleving. Er zit wel een kern van waarheid in. Er is echter een Chinees die het ‘niet opvallen’ wel heel erg letterlijk neemt. Zijn naam is Liu Bolin, hij is 36 jaar en komt van origine uit Bejing.

Niet opvallen is een kunst
Deze Chinese artiest heeft er een kunst van gemaakt om niet op te vallen. Het ene moment zie je hem, het andere moment is hij verdwenen. Liu is met recht een onzichtbare man te noemen. Met de kwast en de spuitbus gaat deze ‘camouflagechinees’ aan de slag om op zijn lichaam (of dat van een ander ‘slachtoffer’) een perfecte camouflage toe te passen. Op die manier gaat de persoon helemaal op in de achtergrond.

Waar is-ie nou? (c) Liu Bolin.

Niet mee tellen in China
Liu – die om politieke en artistieke redenen – voornamelijk actief is buiten China – wil hiermee uitdrukking geven aan zijn gevoel niet helemaal mee te tellen in zijn geboorteland. Ook wil hij zich met zijn kunst inzetten voor de rechten van de kunstenaars. Als zijn kunstzinnige activiteiten toch niet worden gewaardeerd door zijn mede-Chinezen kan hij er maar beter voor zorgen dat hij en zijn werk niet opvallen. Nou, dat is hem zeker gelukt!

Goed kijken en dan zie je de artiest. (c) Liu Bolin.

Liu is een echte camouflagekunstenaar. (c) Liu Bolin.

Blanco doek
Zijn werkwijze is als volgt: hij stelt zichzelf op voor een bepaalde achtergrond. Hij beschouwt zichzelf als een blanco doek dat alleen nog moet worden beschilderd. Een assistent helpt hem dan om zijn lichaam zo te beschilderen dat het helemaal kan opgaan in de achtergrond. Liu doet er soms meer dan tien uur over om dit helemaal voor elkaar te krijgen. Voorbijgangers hebben geen idee van de aanwezigheid van Liu. Gelukkig voor die voorbijgangers roept de kunstenaar geen ‘boe!’ Anders zouden hartaanvallen aan de orde van de dag zijn!

Als kunstenaar ga je ook op in telefoongesprekken. (c) Liu Bolin.

Wie is echt? De agent of de onzichtbare man? (c) Liu Bolin.